Kerkbezichtiging
In de kerk worden van mei t/m september exposities georganiseerd. In deze periode is de kerk te bezichtigen op maandag t/m zaterdag van 14.00 - 17.00 uur.
Er is altijd iemand aanwezig om over te geschiedenis van de kerk te vertellen. Groepen ook afspraak.
Tevens is de kerk geopend in de herfstvakantie en tijdens de Doesburgse Culturele Zondagmiddag. Tijdens de Kermis is de kerk gesloten.
Er vinden in deze kerk ook regelmatig concerten plaats. Het unieke Walcker-orgel wordt in de zomermaanden wekelijks bespeeld door bekende Nederlandse en buitenlandse organisten.
Een concertprogramma is verkrijgbaar bij VVV Doesburg.
Geschiedenis
De ong. 30 m brede en 75 m lange Grote of Martinikerk dateert in haar huidige vorm grotendeels uit de periode 1485-1530.
Ze verrees op de plaats van een kleinere voorgangster van ca. 15 bij 40 m, gebouwd in 1235 in Romaanse stijl, die in 1483 afbrandde. Daarna besloot men tot de bouw van een nieuwe en veel grotere kerk. Gezien het tijdperk van de gotiek, werd deze kerk in de architectuur van een laat-gotische basiliek gebouwd. Dit betekent dat de kerk uit drie delen bestaat. Het middenschip is hoger dan de twee zijbeuken en heeft ramen. Het bouwmateriaal was (grijze) tufsteen, een vulkanische steen uit de Eifel, en middeleeuwse baksteen.
Bij de laatste restauratie van 1959-1972 zijn de fundamenten van de vroegere Romaanse kerk gevonden. De contouren ervan zijn in de huidige kerkvloer zichtbaar gemaakt.
De toren
De toren is ca. 95 m hoog. (Volgens de laatste metingen is deze torenhoogte de zesde in ons land). Hoger zijn: de Dom in Utrecht, de Nieuwe Kerk in Delft, de O.L. Vrouwenkerk in Amersfoort, de Martinitoren in Groningen en de O.L. Vrouwenkerk in Breda. De Eusebiuskerk in Arnhem komt als zevende. De trans is op ong. 60 m en de trap er naar toe telt 221 treden. Bij storm heeft de spits een uitzwaai van 75 cm, zowel naar links als naar rechts.
Gedurende de eeuwen zijn kerk en toren vele malen door blikseminslag, brand, instorting en oorlogsgeweld zwaar beschadigd geworden. Steeds weer werden ze “door de godvruchtige miltheit der burgeren” of “door eene lotterij” in oude luister hersteld.
Ook na de verwoestingen in 1945 hebben particulieren aan het herstel meebetaald.
De zwaarste ramp trof de kerk op 15 april 1945, toen de zich terugtrekkende Duitse bezetting de toren opbliezen, evenals de molen en de watertoren. De kerktoren viel op het schip van de kerk en het hele gebouw werd een ruïne.
Bij de restauratie is één van de gietijzeren ramenin het koor verwerkt in de herbouw. Dit als hommage aan de gierij-industrie in Doesburg en langs de Oude IJssel. In geen enkele kerk in ons land komt een gietijzeren raam voor van zo’n grote afmeting.
Het Carillon
De toren had al luidklokken uit 1549 en 1639, toen de Grote Kerk omstreeks 1655 een carillon kreeg.
Het destijds door klokkengieter Francois Hemony in Zutphen gemaakte carillon bestond uit 20 klokken. De klokken hingen in een speciale uitbouw op de omloop van de toren aan de noord-oost zijde. In 1723 werd het klokkenspel met drie klokjes uitgebreid. In 1912 verhuisde het toenmalige carillon naar de huidige klokkenzolder. Tot 1945 heeft het oorspronkelijke carillon in de kerktoren gehangen.
Bij het opblazen van de toren op 15 april 1945 werden twee van de vier luidklokken vernield. Van de 23 klokken van het carillon bleven er 16 min of meer gespaard. Echter slechts 8 van de Hemony-klokken bleken bruikbaar voor een nieuw carillon.
Voor de omvang van het nieuwe carillon werd gekozen voor vier octaven. De 39 benodigde klokken werden gegoten door de firma Eijsbouts uit Asten. Het totale carillon bestaat nu uit 47 klokken.
De zwaarste vier klokken werden genoemd naar vier personen die zich na 1945 voor de vrede ingezet hadden: KONINGIN WILHELMINA (gewicht 1768 kg); PAUS JOHANNES XXIII (gewicht 1285 kg); PRES. JOHN F. KENNEDY (gewicht 904 kg); ROBERT SCHUMAN, de Europaklok (gewicht 760 kg).
In de toren hangen behalve het carillon ook nog steeds twee grote luidklokken. De grootste daarvan is uit 1549. Die luidde altijd ’s middags om 12.00 uur. Door de val in 1945 werd de rand beschadigd. Sinds 1993 ligt die klok onder een glazen plaat van het Vredesmonument van Jan Wolkers op de Voormarkt.
In de toren hangt nu een kopie, die ook om 12.00 uur luidt. De “papklok”die om 21.00 uur luidt is van 1639. Deze avondklok luidde vroeger wanneer de stadspoorten werden gesloten.
De orgels
In 1494 moet er al een orgel zijn geweest. In de eeuwen erna is het orgel meerdere malen vernieuwd (uitgebreid of herbouwd) o.m. in 1558, 1605 en 1698.
Bij het opblazen van de toren op 15 april 1945 is het Van Gelder-orgel uit 1829 verloren gegaan. Tijdens de restauratie werd tussentijds een Flentrop-orgel gekocht, dat nu dienst doet als koor-orgel.
Het huidige grote orgel in de Grote of Martinikerk is een uit 1916 daterend Walcker-orgel. Oorspronkelijk was dit instrument gebouwd voor de Gereformeerde Nieuwe Zuiderkerk in Rotterdam.
Het elektro-pneumatische orgel is met zijn 5415 pijpen één van de vijf grootste orgels van Nederland.
Er is nog een derde orgel, een zogeheten kabinet-orgel. Het is een 200 jaar oud Freytag-kabinet-orgel, dat in 2003 in bruikleen is verkregen. Dit orgel staat ook in het koor.
